Liberale Media - Nieuws, analyse e...

Dinsdag 6 maart jongsleden gingen er 1737 scholen in het (speciaal) basisonderwijs dicht. Ruim 50.000 onderwijzers kwamen naar de Amsterdam Arena om hun ongenoegen over de voorgenomen bezuinigingen in het onderwijs en vooral op Passend Onderwijs, kenbaar te maken.

Goed onderwijs is van groot belang voor de ontwikkeling van kinderen zodat zij een toekomst op kunnen bouwen en zelfstandig kunnen functioneren in de maatschappij. Daarom moet er voortdurend, op alle vlakken, gestreefd worden naar kwaliteitsverbetering en ontwikkeling. En dan gaat het natuurlijk om álle kinderen, met of zonder probleem, stoornis of handicap. Voor zowel ouders als kinderen met een stoornis of handicap is het heel verdrietig en moeilijk dat het niet mee kan komen met de ‘normale’ kinderen. De lange weg die ouders en kinderen soms moeten gaan om hun probleem ‘erkend’ te krijgen helpt niet mee. Het past in een welvarend land om voor deze kinderen op te komen en passend onderwijs voor deze kinderen te organiseren.

Dat onderwijs kan binnen het reguliere onderwijs plaatsvinden, voor de zogenoemde ‘lichte’ zorg of op speciaal onderwijs, voor de ‘zwaardere’ zorg. Er zijn 70.000 plaatsen in het speciaal onderwijs beschikbaar. Die plaatsen blijven ook bestaan. Er bestaan grote verschillen in problematieken; Visueel/auditief/verstandelijk/geestelijk gehandicapt, gedrags- en/of leerstoornissen. Er bestaan dan ook verschillende typen scholen om die kinderen op te vangen. De vraag is welk kind waar het beste op zijn plaats is.

Sinds 2003 is er een beleid van de overheid (Weer samen naar school en Passend Onderwijs) waarbij het de bedoeling is dat zoveel mogelijk leerlingen die een probleem hebben en niet goed kunnen meekomen in het reguliere onderwijs, daar met een zogenaamd ‘rugzakje’ tóch kunnen blijven functioneren. Dit zijn kinderen met ‘lichte’ zorg. Daarmee worden soms ambulante begeleiders ingeschakeld. Mensen zónder lesgevende taak, maar mét kennis van een bepaald onderwerp. Zij komen een aantal malen langs op school en geven de leerkracht van het kind tips zodat de leerkracht beter met de problematiek van het kind kan omgaan. En om het kind gemakkelijker regulier onderwijs te kunnen laten volgen . De bedoeling daarmee was ook, dat de toestroom naar het duurdere speciaal onderwijs zou verminderen. Dit is echter niet gebeurd.

Als je bedenkt dat er ten opzichte van 2003 een verviervoudiging heeft plaatsgevonden van het aantal kinderen met een ‘rugzakje’, (Nu 39.000 ten opzichte van 11.000 in 2003) zou je toch denken dat er in Nederland wel heel veel kinderen een probleem hebben. Zeker ten opzichte van andere westerse landen. Inmiddels is er met 1 op de 10 leerlingen in het basisonderwijs wat aan de hand. In het voortgezet onderwijs is dat zelfs 1 op de 5.

De argumenten dat er inmiddels beter gesignaleerd en gediagnosticeerd kan worden en dat er daarom zo’n explosie van kinderen met een ‘etiket’ is, lijkt reëel en een verbetering. Het is goed dat kinderen met een probleem eerder en beter gezien worden. Maar de explosieve en voortdurende groei, is wel reden tot zorg. Daarnaast lijkt deze ‘etikettering’ zich door te vertalen in de groei van aanspraak op regelingen als de WAJONG. (jong gehandicapten) Ook die groei is explosief. Het is niet wenselijk om deze kinderen voor het leven lang weg te zetten als ziek en ongeschikt.

Een Kamerlid citeerde dinsdag jl. een psycholoog uit de strafrechthoek:

“In mijn werk als forensisch psycholoog kom ik vaak ouders tegen die hun kinderen van een etiket hebben voorzien. Nu zijn vooral ADHD, ODD, PDD NOS erg populair. Er is soms sprake van misbruik van medische en psychologische diagnoses. Het wordt vaak gebracht als: ‘Hij heeft ADHD dus hij kan er niets aan doen dat hij druk en brutaal is’. De diagnose als excuus voor onaangepast en ongewenst gedrag. In plaats van kinderen te begrenzen (straffen indien nodig) en aan te spreken op gedrag, wordt er een diagnose gepresenteerd. Vaak is ongewenst gedrag echter het gevolg van een gebrek aan opvoeding.”

Dit punt van opvoeding versus probleem ligt gevoelig. Ik schreef hier al eerder een artikel over. Belangrijk is in ieder geval dat kinderen die écht een probleem hebben, geholpen worden. En of dat nu met een diagnose, hulp, en/of medicatie is, moet dan nader bekeken worden.

Het kabinet constateert dat het huidige stelsel van Passend Onderwijs niet meer te handhaven valt.
Teveel kinderen worden geëtiketteerd en gemedicaliseerd. Jaarlijks zitten tussen de 2500 en 3000 leerlingen langer dan vier weken thuis omdat er in het speciaal onderwijs wachtlijsten zijn. Van bijna 30% van de scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs is de kwaliteit onvoldoende. Sinds 2003 is het budget voor het speciaal onderwijs met een half miljard toegenomen, maar het is niet altijd bekend waar het geld blijft. Onlangs bleek weer uit een rapport van het SCP dat meer geld naar het onderwijs niet tot aantoonbaar beter onderwijs heeft geleid. Daarnaast klagen ouders en scholen over slecht werkende adviseurs en organisaties, over bureaucratisering en het missen van doelmatigheid van de zorg.

Dat zijn toch constateringen die er niet om liegen. Reden te meer om maatregelen te nemen die het systeem verbeteren. Zelfs los van het huidige economische klimaat. Nu nog is het jaarlijkse budget voor speciaal onderwijs 2,2 miljard. Het kabinet wil daarom 300 miljoen bezuinigen en de uitgaven beperken tot 1,9 miljard per jaar. En dat is nog steeds heel veel geld. Dat er uit het onderwijsveld geroepen wordt dat er een ‘kaalslag’ zal plaatsvinden door deze bezuinigingen is dan ook lichtelijk overdreven.

Het valt te begrijpen dat de angst bestaat dat kinderen die dat werkelijk nodig hebben, geen adequate zorg meer gaan krijgen. Er moet ook voor gewaakt worden dat er geen kinderen tussen wal en schip komen te vallen. En daar vragen alle politieke partijen dan ook terecht aandacht voor. Het is niet waar dat álle ambulante begeleiders ineens ontslagen zouden worden. Het is niet waar dat er ineens geen zorg meer zou zijn voor een kind dat echt hulp nodig heeft. Dit blijft zo. Van die 300 miljoen euro die er bezuinigd gaat worden, is de helft, 150 miljoen euro, bestemd voor het snijden in bureaucratie. Een kwart daarvan, 75 miljoen, voor bezuinigen op de ambulante begeleiders, en een kwart voor ongeveer 10% toename van de klassengrootte.

Er zijn samenwerkingsverbanden waarin zorgprofielen per school zullen worden opgesteld. Waar is welke school goed in? Elke school heeft een zorgplicht. De plicht om voor elk kind onderwijs te verzorgen. En binnen dat samenwerkingsverband wordt er gekeken waar het kind het beste op zijn plaats is. De op basisscholen aanwezige ervaringsdeskundigen, leerkrachten, interne begeleiders en remedial teachers kunnen de in de afgelopen jaren opgedane kennis met elkaar blijven delen. Het wiel hoeft niet elke keer opnieuw te worden uitgevonden. Maar daarnaast investeert het kabinet óók in scholing van leerkrachten in het regulier onderwijs, om beter om te gaan met kinderen met een probleem.

De heftigheid van de emoties van tal van betrokkenen valt op. Van beide kanten, maatschappij en politiek, zijn er woorden gevallen waardoor het debat op scherp staat. Op zich is daar niets mis mee, maar het samenwerken en het draagvlak voor dit wetsvoorstel wordt hierdoor wel moeilijker. Een van de argumenten om te gaan staken was: “Ze luisteren niet in Den Haag”. Dat gevoel dat mag, maar luisteren is iets anders dan direct doen wat er geëist wordt. Daarnaast is het van groot belang om in discussie te gaan over feiten en niet over emoties. De kern van de nieuwe wet is en blijft: Kinderen die echt zorg nodig hebben, zullen die zorg ook krijgen. Het geld zal echter beter en efficiënter moeten worden ingezet.

Het huidige economische klimaat vraagt ingrijpende bezuinigingen. En dat is dringend nodig. Als een van de vier landen met (nog) een AAA-status, staan wij er het slechtst voor. Ons begrotingstekort is inmiddels 4,8% ten opzichte van rond de 1,5% van de andere AAA-landen. De overheidsschuld ten opzichte van het BBP is inmiddels rond de 65%. We zullen ‘De tering naar de nering’ moeten zetten. Ook in het onderwijs. En ja, ook dat doet pijn. Maar juist in deze moeilijke economische tijd moeten we het hoofd koel houden en zakelijk met de situatie omgaan, waarin de ‘zorgplicht’ voor élk kind uitgevoerd blijft worden.

Mijntje Pluimers-Foeken is VVD-Raadslid in de Gemeente Barneveld, onderwijzeres en moeder.

Bron: CPB, SCP, Elsevier