• Gisteravond was ik te gast op een bijeenkomst van het Noorse fondsenhuis Skagen. De meeting werd gehouden in het historische West-Indisch huis. Een van de sprekers was de Zwitserse Dr. Marc Faber, beter bekend als Dr. Doom. Al bij de start van de sessie bleek de locatie interessant omdat hier de eerste bubbel uit de geschiedenis is ontstaan, de tulpenmanie.
    Tweet
    Lees meer...
  • Inleiding
    Naar aanleiding van mijn vorige artikel kreeg ik via de sociale media (reaguren onder een artikel is zo 2012) diverse berichten dat mijn stelling, dat Rutte het zo goed had gedaan met de inkomensafhankelijke zorgpremie, niet klopte. Hij was hiermee toch akkoord gegaan?

    Tweet
    Lees meer...
  • Het was me een roerig jaartje wel, dat 2012. Het was smullen voor iedereen die in politiek geïnteresseerd is, met briljante en genante momentjes.

    Eerst was er de wegloop / wegduik / wegkijk actie van Geert Wilders. Door-de-mand-valler numero uno. Grote bek, maar aanpakken? Durft niet als het moet. Nu neemt écht helemaal niemand hem meer serieus. Exit Wilders.

    Tweet
    Lees meer...
Uitingsvrijheid voor meer dan koetjes en kalfjes
Geschreven door Marie Hemelrijk  
zondag 23 september 2026 19:09

De vrijheid om je mening te uiten. Het recht om je gedachten en gevoelens te openbaren, the right to speak your mind. Dit recht is vastgelegd in onze Grondwet, artikel 7 welteverstaan (net na artikel 6, want godsdienstvrijheid vinden we kennelijk nog belangrijker).

Lid 1 van dit artikel bepaalt dat “niemand voorafgaand verlof nodig heeft om door de drukpers gedachten of gevoelens te uiten, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.”

De overige leden voegen daaraan toe dat je ook via andere middelen dan de drukpers vrij bent om je mening te uiten, maar dat de overheid wel regels mag maken voor radio en televisie uitzendingen.

In het laatste lid wordt ten slotte uitgelegd dat handelsreclame niet onder vrije meningsuiting valt, zodat reclame voor bijvoorbeeld sigaretten nog altijd verboden kan worden. Een keurige limitatieve opsomming, het is heel duidelijk wat ons recht om je mening te uiten precies wel en niet inhoudt.

Niet alleen onze Grondwet, maar ook het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM) garandeert in artikel 10 het recht om in vrijheid je mening te uiten. De tekst van dit artikel luidt als volgt:

“Een ieder heeft het recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen. Dit artikel belet Staten niet radio-omroep-, bioscoop- of televisieondernemingen te onderwerpen aan een systeem van vergunningen.”

Wederom zo klaar als een klontje, die vrijheid van meningsuiting, netjes geregeld.

De afgelopen week heeft de uitingsvrijheid het zwaar te verduren gehad, naar aanleiding van de anti-islamfilm en cartoons in het Franse tijdschrift Charlie Hebdo. En niet alleen nu, maar de laatste tien jaar zijn er veel discussies gevoerd over de vrijheid om je mening te uiten. De algemene tendens lijkt hierin steeds te zijn dat je mening uiten heel goed en zeker ook héél belangrijk is, zolang je het maar netjes doet.

Mensen die dit standpunt verdedigen beginnen hun pleidooi meestal door te benadrukken hoe ongelofelijk belangrijk de vrijheid van meningsuiting wel niet is. Máár, en dan komt de aap uit de mouw, ze vinden wel dat er grenzen zijn.

“Natuurlijk is vrijheid van meningsuiting belangrijk, maar laten we het wel gezellig houden in deze samenleving” en “je heb de vrijheid om je mening te uiten, maar het kan helemaal geen kwaad om je mening zo nu en dan voor je te houden of een beetje te nuanceren” zijn veel gemaakte statements de afgelopen dagen. Door deze boodschap te wikkelen in een verdediging van vrije meningsuiting, heeft niemand meer door dat er uiteindelijk gewoon censuur in de verpakking zit. Ook de uitdragers van de boodschap niet.

Begrijpen deze mensen wel wat vrijheid van meningsuiting eigenlijk inhoudt? Het recht om over koetjes en kalfjes te praten hoeft niet gegarandeerd te worden in de Grondwet, want daar zal waarschijnlijk toch niemand aanstoot aan nemen. Het recht om daarentegen ook je mening te mogen uiten als deze niet in goede aarde zou kunnen vallen, daar gaat het juist om. Dat wil nog niet zeggen dat het ook verstandig is om over alles altijd maar je ongezouten mening te geven, maar je hebt nog altijd wel het recht om dat te doen.

Althans, dat recht zou je moeten hebben. Maar hebben we dat eigenlijk ook? Dat de uitingsvrijheid zowel in de Grondwet als in het EVRM geregeld is, geeft aan dat het een hele belangrijke plaats inneemt in onze samenleving. Het is niet zomaar een recht, het is een grondrecht. Maar wat heb je daar eigenlijk aan?

Het idee van grondrechten is dat ze verticale werking hebben. Dat wil zeggen dat ze burgers beschermen tegen de overheid, die machtiger is en boven ze staat. Het recht om je mening te uiten heb je en dat kan de overheid je niet afnemen, zou je denken. Well, think again.

Als we nogmaals naar artikel 7 van onze Grondwet kijken, en het zorgvuldig lezen, zien we daar namelijk staan dat je het recht hebt om je mening te uiten “behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.” We mogen zeggen wat we willen, zolang het niet tegen de wet indruist. Als de overheid dus bijvoorbeeld, ik noem maar wat, belediging strafbaar stelt (artikel 266 Wetboek van Strafrecht), mogen we alles zeggen wat we willen zolang we daarmee niemand beledigen. Als de overheid zou besluiten om een wet te maken die discussiëren over het koningshuis strafbaar stelt, dan mogen we alles zeggen wat we willen, zolang het maar niet over het koningshuis gaat.

Geen probleem, zou je denken, we hebben gelukkig artikel 10 van het EVRM nog om de uitingsvrijheid te beschermen! Dan heb ik nu een verrassing voor jullie, want ook dit artikel heeft nog een tweede lid, waarin alle beperkingen aan de vrijheid van meningsuiting opgenoemd worden. Ik zal het achterwege laten om dit nu helemaal te gaan citeren, maar het komt ongeveer op hetzelfde neer als “behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet” uit de Grondwet. Wat nu?

Wat heb je aan een grondrecht, als het niet absoluut is? Wat voor extra waarde heeft het dat het speciaal in de Grondwet en het EVRM genoemd wordt, als dat eigenlijk niet uitmaakt? Als de overheid uiteindelijk toch regels kan stellen die bepalen waarover wij ons wel en niet mogen uitlaten?

Natuurlijk geeft het feit dat het in de Grondwet staat wel extra gewicht aan de vrijheid van meningsuiting. Je moet wel héél nare dingen zeggen, voor de rechter je zal censureren. Grondrechten wegen zo zwaar dat geen rechter het in z’n hoofd zal halen om jou je vrijheid van meningsuiting zomaar af te nemen. Maar dit hangt af van de interpretatie van die rechter. Dat Grondrechten zo zwaar wegen, komt kennelijk omdat wij geloven dat ze dat doen. Omdat wij dat willen geloven en omdat de rechters dat zo interpreteren. Maar wat voor juridische houvast bieden die Grondrechten nou werkelijk?

Ik hoop vurig dat er een geleerd jurist opstaat die mij dit uit kan leggen. Tot die tijd kunnen we maar het beste over koetjes en kalfjes praten, om er zeker van te zijn dat onze mening door de Grondwet beschermd wordt.


Marie Hemelrijk is een vrijheidslievende rechtenstudent uit Amsterdam.

Tweet
 

Reacties  

 
#1 Dimitri van Tienhoven 23-09-2026 20:50
De Grondwet biedt in zoverre houvast dat er slechts bij formele wet van kan worden afgeweken. Een zeer beperkte houvast, uiteraard.

Hoe dan ook, ik ben het volstrekt eens met je artikel. Het grote probleem is de denkfout in Europa dat de overheid mensen moet beschermen, in plaats van slechts hun klassieke burgerrechten moet garanderen.

Zo verplichten (!) bepaalde verdragen de deelnemende staten om 'discriminatie' en 'aanzetten tot haat' - duidelijk 'opiniedelicten' - strafbaar te stellen. De omgekeerde wereld, uiteraard.

Conclusie is dat we toe moeten naar een strikt negatieve formulering van de klassieke grondrechten, en dat geen enkel individu en geen enkele bevolkingsgroep bescherming verdient tegen mogelijk grievende of discriminerende uitlatingen.
Quote
 
 
#2 John 23-09-2026 21:47
Kort gezegt geen.
De rechter mag nieuwe wetten niet aan de grondwet toetsen, maar NL kent als een van de weinige landen ook geen constitutioneel hof die nieuwe wetten moet ratifiseren. Daar door heeft de grondwet een zeer relatieve waarde in NL, en kan door nieuwe wetten vrijelijk overtreden worden. Ook de mensenrechten zijn zeer relatief helaas. Er zijn namelijk regels in opgenomen die het mogelijk maken om de mensenrechten aan te tasten. De historische bedoeling van mensenrechten was om het fashisme, nazisme, revoluties en opstanden tegen repressie in de toekomst te voorkomen, helaas is die mogelijkheid blijven bestaan door rechtsystemen zo in te richten dat mensenrechten en grondwetten niet meer absoluut zijn. Je kan dat nu ook weer zien gebeuren door bijvoorbeeld de zogenaamde "Fuiken", in feite zijn dat gewapende weg blokkades en een willekeurige inmenging in mensen hun prive leven, een schending van artikel 12 UVRM "No one shall be subjected to arbitrary interference with his privacy, family, home or correspondence, nor to attacks upon his honour and reputation. Everyone has the right to the protection of the law against such interference or attacks."

Terug komend op de vrijheids van menings uiting, is de uitspraak inzake de zaak van Wilders ook onbegrijpenlijk aangezien vrijheids van menings uiting wel een mensen recht is, maar vrijheid van religie ook. Tevens bestaat er nog een artikel 29 lid 3 "(3) These rights and freedoms may in no case be exercised contrary to the purposes and principles of the United Nations." Kort gezegt mag je dus niet iemand zijn vrijheid van geloof aantasten door je eigen vrijheid van menings uiting te laten werken. Want vrijheid van geloof is 1 van de VN principes. Maar het is dus mogelijk doordat de mensenrechten en grondwetten niet absoluut zijn, en dus ook geen bescherming bieden waar voor zij bedoeld waren.
Quote
 
 
#3 Mila 24-09-2026 10:27
Volgens mij moet je twee dingen scheiden.

1. Die grondwet-discussie, ik heb geen verstand van het recht en ik geloof best wat je zegt en ik ben het dan met je eens.
2. Mensen die het begrip Vrijheid van meningsuiting anders uitleggen dan jij. Vrijheid van meningsuiting is namelijk inderdaad een GRONDRECHT, geen sociale omgangsvorm. Hoewel iemand misschien in zijn recht staat als hij het doet, vind ik het onnodig kwetsend wanneer iemand mij aanspreekt met 'gore hoer'. Dat is geen normale SOCIALE OMGANGSVORM.
Ik denk dat dat is wat mensen proberen te zeggen die vinden dat je je 'ongezouten mening' wel eens wat 'genuanceerder' zou mogen brengen of 'voor je zou kunnen houden'.
Want sociale omgangsvormen zijn in gesprekken tussen of over mensen misschien nog wel een belangrijker manier dan je grondrecht om te mogen schelden zo je wil, om de ruimte te creeëren voor een open, respectvolle communicatie waarin een ieder zijn mening kan uiten.
Quote
 
 
#4 naam 24-09-2026 11:05
Scherpe observatie. Een dermate zwakke formulering behoort idd niet in de grondwet thuis en garandeert geen enkel recht.

De landelijke discussie over de Islam is verder natuurlijk ook van de zotte. Ik mag gewoon vinden dat mohammed een hoer is (mohammed is een hoeeeer!), Als bepaalde moslims daar nu heel kwaad over worden en dan gaan lopen rellen, zullen ze zich nog maar eens moeten afvragen wat ze hier dan te zoeken hebben in dit land der ketters. Een publieke discussie over beperkingen van meningsuiting legitimeert hun gedrag, maar geweld en vandalisme zijn gewoon verboden en de discussie had dus al beëindigd kunnen worden door het handhaven van de wet.

Overigens vind ik wel dat de vrijheid van meningsuiting in sommige situaties beperkt moet kunnen worden,
dan denk ik met name aan politici die bewust uit zijn op destabilisatie en die met hun formulering aansturen op maximale maatschappelijk e verontwaardigin g en escalatie, zoals bij de retoriek van Hitler, of die van Wilders.
Het verhaal van Wilders had bv ook gebracht kunnen worden als problematiek door falend integratiebelei d in de vorm van uitvergrootte cultuurverschil len bij lokale oververtegenwoo rdiging van allochtone Nederlanders van voornamelijk het Islamitische geloof. Deze ene zin dekt weliswaar de lading niet volledig, maar toont wel al aan dat zijn boodschap ook niet provocatief bewoord had kunnen worden.
Ik zou dus graag zien dat politici hiertoe worden verplicht(maar dat kan contractueel worden geregeld)
Al is ook dat natuurlijk eigenlijk slechts symptoombestrij ding. De kern van het probleem ligt, in mijn voorbeeld aangaande de politiek, in het feit dat Wilders deze oproerende taal nodig dacht te hebben om te winnen in zijn spelletje; politieke carriere. Het is de politiek, dat nodig aan vernieuwing toe is en o.a. omtrent dit punt de populariteitsbo nus van (onderbuik)reto riek onmogelijk moet laten zijn, en niet de politicus die aangespoord moet worden tot niet oproerend taalgebruik, maar ja, tot die tijd ;)
Quote
 
 
#5 Victor Onrust 24-09-2026 11:27
Volgens mij wordt er door de verdedigers van de absolute vrijheid van meningsuiting nogal makkelijk over het probleem van het verkondigen van (aperte) onwaarheden heengewalst. Vooral als het er om gaat daarmee personen of groepen, meestal politieke tegenstanders in een kwaad daglicht te stellen: smaad of laster. De holocaustontken nig valt daar voor mij bijvoorbeeld onder.

Niet alleen mag er niet worden opgeroepen tot geweld, er mag wat mij betreft ook niet gelasterd worden.
Quote
 
 
#6 naam 24-09-2026 11:57
Welkom Victor.
Ik ben een holocaust(indus triele jodenmoord) ontkenner, om een heleboel redenen maar geen antisemitische.
Ik ga er verder niet inhoudelijk op in want dit soort gesprekken zijn wegens walging, onbegrip en onwillendheid zelden productief,
maar ik heb deze mening op basis van wat ik wat ik als bewijs heb opgevat. Los van of ik misleid ben of niet, heeft een verbod om dit bewijs te evalueren geen positief effect, dit is wel degelijk censuur. Wil je een einde aan holocaust ontkenning, dan zul je met overtuigende tegenargumenten moeten komen.
Quote
 
 
#7 Carla Wijnmaalen 24-09-2026 13:55
Beste naam, ik ben liberaal genoeg om ieder zijn mening te laten. Wat ik hier in ieder geval niet wil is een discussie over het al dan niet correct zijn van de mainstream mening over de holocaust. Liberale Media is daar niet het juiste podium voor. Maar je geeft zelf al aan dat je hierover de discussie niet wil aangaan. Ik verwacht dan ook van anderen hier dat zij op dit gegeven verder ook niet zullen ingaan, want een discussie hierover zal verwijderd worden.
Quote
 
 
#8 Arnoud Nijon 24-09-2026 15:18
Is dit niet juist goed nieuws? Het zou immers van de gekke zijn als iedereen ALLES zou kunnen zeggen, ongeacht van de gevolgen. Wat Wilders zegt zorgt voor polarisatie in ons lang zoals we die sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer gekend hebben. Gelukkig is het dus toch mogelijk om zijn uitspraken te verbieden? Kan voor mij niet vroeg genoeg zijn.
Quote
 
 
#9 naam 24-09-2026 18:16
Beste Carla,
De reactie waartoe ik mij liet verleiden kwam voort uit de verontwaardigin g die ik ervaar zodra mensen zich in hun recht voelen om anderen te verbieden om informatie te vergaren, evalueren, en daar een eigen mening over te vormen of hebben.

Het woord 'laster' impliceert kwade bedoelingen, in dit geval antisemitische, door onjuiste beschuldigingen . Op basis daarvan vind Victor het zijn recht om anderen hier een spreek- en denkverbod over op te mogen leggen, en vindt zelfs dat dit nationaal moet zijn geregeld.

Mijn reactie was om aan te tonen dat het motief waarvan hij denkt dat dit universeel is dus niet strookt met de realiteit, en dat mensen zoals ik, al dan niet misleid, hun mening hebben gevormd op basis van wat zei als overtuigend bewijs hebben opgevat, en niet op basis van haat en slechte bedoelingen.
Quote
 
 
#10 Victor Onrust 24-09-2026 21:55
@naam #9
Zoals auteur van dit stuk terecht opmerkt gaat de VvM niet over koetjes en kalfjes maar over politiek. Het gaat niet om wetenschappelij ke discussies of juridische haarkloverij. Als men geaccepteerde en duidelijk gedocumenteerde waarheden in een publieke discussie in twijfel trekt, zoals bijvoorbeeld de nationaliteit van Obama dan is er altijd een politieke (bij)bedoeling. Die hoeft daarvoor niet expliciet gesteld te worden en kan zelfs heel "handig" ontkent worden. Nazi's en Stalinisten waren zeer bedreven in het verspreiden van zogenaamde "desinformatie" Voor meer toelichting: onrust.2fd.eu/.../... en onrust.2fd.eu/.../...
Quote