Liberale Media - Nieuws, analyse e...

Onlangs behandelde de Tweede Kamer een burgerinitiatief van de initiatiefgroep ‘Uit vrije wil’ om stervenshulp aan ouderen van 70 jaar en ouder die hun leven voltooid achten, te legaliseren.
Vooralsnog lijkt hier geen Kamermeerderheid voor te zijn.

De stemming over moties met betrekking tot dit voorstel staat nu gepland voor dinsdag, 27 maart. Zoals te verwachten viel, was er veel media aandacht voor dit burgerinitiatief. Het gaat dan ook om een zeer belangrijk onderwerp, misschien wel over het meest kwetsbare en emotionele onderwerp: leven en dood.

Op grond van de huidige euthanasiewet mag een arts een leven beëindigen als er sprake is van ondraaglijk, uitzichtloos lijden waar een medische, classificeerbare ziekte of aandoening aan ten grondslag ligt. Een toetsingscommissie beoordeelt de zorgvuldigheid. In november 2011 is een akkoord in de Tweede Kamer tot stand gekomen om deze wet breed te interpreteren, namelijk dat ook ouderen die een optelsom van kwalen hebben en daar onder lijden, ook om euthanasie mogen vragen. In Den Haag is een ‘Levenseinde kliniek’ waar mensen met een wens tot levensbeëindiging naar toe kunnen gaan. Deze kliniek handelt volledig binnen de kaders van de wet. En nu wil onder andere de initiatiefgroep ‘Uit vrije wil’ een uitbreiding van deze wet.

Dat ouderen of mensen die ernstig ziek zijn, soms ondragelijk lijden, staat als een paal boven water. In Nederland kennen wij een euthanasiewet, om mensen een ‘zachte dood’ te gunnen. Dat is een uiting van respect en waardigheid voor de persoon die ondraaglijk lijdt. Maar nu zou er landelijke wetgeving moeten komen voor mensen van 70 jaar en ouder die niet ondragelijk lijden maar hun leven ‘voltooid’ vinden. Juist een discussie over zo’n onderwerp vraagt om een uitermate goed beargumenteerd debat en zorgvuldige afweging op basis van gedegen onderzoek. Nu lijkt het initiatief vooral een wens op basis van alleen het argument ‘zelfbeschikking’. De stichting laat weten dat het initiatief vooralsnog niet gesteund wordt en dat dit te wijten is aan “de VVD, die ingeklemd is tussen CDA, PVV en SGP en ethische principes en het liberale gedachtegoed opzij zet voor de ‘Wille zur macht’ ” Dat zijn nogal fikse beschuldigingen.

Individuele vrijheid is een belangrijke zo niet de belangrijkste kernwaarde van de VVD: ‘Ieder mens heeft recht op vrijheid en op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, integriteit van het eigen lichaam en zelfbeschikking’. Als daar al aan getornd zou worden, dan moet dit wel met heel goede argumenten zijn. De Nederlandse euthanasiewetgeving die er sinds 2001 is, biedt veel keuzevrijheid aan het individu, zeker in internationaal perspectief. Welke zwaarwegende redenen zijn er dan om deze wet nog verder uit te breiden? Moet alles wat een individu wil, ook altijd door de overheid gefaciliteerd worden? Wat zijn precies de argumenten van de initiatiefgroep dat dit mogelijk zou moet zijn? Welke criteria zien zij? Wat zijn de gevaren van legalisering? Wegen die op tegen de huidige situatie? Waar zou de overheid precies voor verantwoordelijk moeten zijn? Hoe groot is het ‘probleem’ eigenlijk?

Alvorens een conclusie te trekken, en voordat de Tweede Kamer een besluit neemt, zou het op zijn minst verstandig zijn niet te oordelen alleen op basis van het recht op zelfbeschikking. Als het over zo’n onomkeerbaar iets gaat als levensbeëindiging, lijkt het onverstandig om zich alleen op dat recht te beroepen. Immers, de praktische uitvoering van de wet kan wel eens onbedoelde effecten hebben. Bij een kwestie van leven en dood zou dat van enorme onzorgvuldigheid getuigen. Of, de wet lost ‘een probleem op’ waarvan de oorzaak niet goed bekeken is.

De petitie die de initiatiefgroep ‘Uit vrije wil’ aanbood, was ondertekend door bijna 117 duizend mensen. Dat is een aanzienlijk aantal. Het past dan ook dat de overheid zorgvuldig en serieus naar de inhoud van de petitie kijkt. Dat is dan ook gebeurd: In 2011 is de initiatiefgroep tenminste tweetal maal gehoord door de Kamercommissies Veiligheid & Justitie en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het is goed dat de overheid de ogen niet sluit voor het probleem dat wel degelijk bestaat; Ouderen die geen levenszin meer hebben. Maar hoe kómt het nu eigenlijk dat ouderen geen levenszin meer ervaren? Ze kunnen geen beroep doen op de euthanasiewet, want ze lijden niet ‘ondragelijk en uitzichtloos’. Bij de petitie zijn 1000 brieven van ouderen met hun levensverhaal ingediend. De verhalen roepen begrijpelijkerwijs emoties op. Maar op basis van emoties alleen kan er geen wet gewijzigd worden. Tenminste, dat lijkt onverstandig. Helaas zie je de laatste tijd vaker dat op basis van emoties en de ‘waan van de dag’ gevraagd wordt om wetswijzigingen.

Partijen ter linkerzijde roepen wel eens dat de VVD asociaal, kil en doorgeschoten individualistisch is. De VVD zou veel meer moeten uitdragen dat we moeten omzien naar elkaar, zorg aan anderen moeten leveren. Wat een schril contrast dan, dat deze zelfde partijen dan zomaar vinden dat mensen van 70 jaar en ouder die geen levenszin meer ervaren, maar door de overheid geholpen moeten worden om te sterven. En dan ook wijzen naar de VVD dat die hun liberale principes zouden verloochenen. Er zijn veel mensen die het idee hebben dat alleen christelijke partijen terughoudend kunnen en/of mogen zijn als het om dit soort ethische kwesties gaat, en lijkt het een schande te zijn wanneer je als liberaal, op het gebied van medisch-ethische kwesties zoals abortus of euthanasie zorgvuldig bent. Omdat liberaal zijn kennelijk betekent dat alles wat een mens op een bepaald moment wil, maar moet kunnen.

Het gaat bij zaken van leven en dood wel om onomkeerbare keuzes en dat vereist een enorme zorgvuldigheid. Liberalen vinden dat de individuele vrijheid, zowel in geestelijk als materieel opzicht, het hoogste goed is. Dus ook het recht op zelfbeschikking. Maar vrijheid en verantwoordelijkheid gaan hand in hand. Verantwoordelijkheid voor jezelf, je eigen handelen; Het nastreven van je vrijheid, zonder een ander te schaden. Maar, je hebt ook wel degelijk verantwoordelijkheid voor je (directe) omgeving en de maatschappij. De maatschappelijke moraal dat wij allen zorg hebben voor onszelf en onze omgeving, moeten wij uit blijven dragen en naar handelen.

Dat de initiatiefgroep ‘Uit vrije wil’ vindt dat mensen die geen levenszin meer hebben, dus het recht moeten krijgen om te sterven, toont aan dat er niet gekeken wordt naar de achterliggende oorzaken van deze levensmoeheid. Er is geen gedegen onderzoek dat aangeeft waar de oorzaken van levensmoeheid precies liggen. En, wat er mogelijkerwijs gedaan zou kunnen worden om deze oorzaken weg te nemen. Waar en wat kunnen wij als maatschappij precies doen om deze mensen weer wel zin in het leven te geven? Waar is onze maatschappelijke verantwoordelijkheid dat we omzien naar elkaar? Vinden dat de maatschappij doorgeschoten is in individualisme, maar óók vinden dat deze mensen maar dood mogen gaan. Dát is pas een kille gedachte. En dus is deze wet zomaar aanpassen en uitbreiden, een schijnoplossing voor een breed, complex maatschappelijk probleem.

Hoe groot het probleem daadwerkelijk is, is niet bekend. De juridische haalbaarheid van de wet is vooralsnog onduidelijk. Het ‘lijden aan het leven’ is, helaas, niet aan leeftijd gebonden. Waarom dan die grens van 70 jaar? Willekeur mag niet tot algemeenheid leiden en zeker niet in een wet gegoten worden. Andere vragen die opkomen zijn; Is er een probleem in de palliatieve zorg? Hoe functioneert de ouderenzorg? Hoe functioneren familiebanden en andersoortige sociale verbanden? Waarom vinden ouderen dat hun leven klaar is? Voelen zij zich teveel en tot last voor hun omgeving? Zijn ze misschien depressief? Wie stelt de criteria op, op basis waarvan de overheid het sterven zou moeten faciliteren? Hoe kijken wij als maatschappij naar onze ouderen? In hoeverre oordelen we op basis van emoties als medelijden en mag dit een argument zijn om de huidige wet uit te breiden? Wat is de positie van de arts? Moet een arts altijd een antwoord hebben op kwesties die primair op het terrein van zingeving liggen?

Kortom, het is terecht dat het KNMG (Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) zegt dat uiteraard elke wens tot levensbeëindiging serieus moet worden genomen. Maar ze pleit tévens voor een grondig onderzoek naar aard en omvang van het probleem. Tot die tijd past het de Tweede Kamer om voorzichtig en terughoudend te reageren. Uiteraard moet een debat gevoerd kunnen worden, maar wel op basis van een concreet wetsvoorstel, waarvan het probleem dat de wet zou moeten oplossen, gedegen is onderzocht.

Mijntje Pluimers-Foeken is Raadslid voor de VVD.

Bronnen:
1. ‘Nog niet klaar met voltooid leven’ Medisch Contact maart 2010, Dr C. Leget e.a.
2. Website NVVE
3. Website Uit vrije wil
4. Website VVD
5. Website Humanitsch verbond
6. VVD Beginselverklaring 2008
7. ‘Liberale Spiegel’, Mw. H. Dupuis en Dhr. P. van Schie