Liberale Media - Nieuws, analyse e...

Geschreven door Jos Lubbers  

De voorsprong van Mitt Romney op President Obama in de nationale peilingen zijn niet meer dan een indicatie voor de kansen dat hij de presidentsverkiezingen zal winnen op 6 november. De president van de Verenigde Staten wordt namelijk niet rechtstreeks gekozen door een meerderheid van de Amerikaanse kiezers, de zogenaamde popular vote, maar door een kiescollege dat bestaat uit 538 kiesmannen, het electoraal college. Hierdoor kan het gebeuren dat de kandidaat die de meeste stemmen haalt toch geen president wordt. Tijdens de presidentsverkiezingen van 2000 haalde Al Gore de meeste stemmen (ongeveer 500.000 meer dan Bush) maar won George Bush het electoraal college met 271 kiesmannen en werd na een lange juridische strijd over de uitslag in Florida toch President van Amerika.

Dit was niet de eerste keer dat de winnaar van de popular vote niet het electoraal college won. Tijdens de presidentsverkiezingen van 1876 won de Democraat Tiden de popular vote met 250.000 stemmen meer dan de Republikein Rutherford Hayes, maar Tiden won 184 kiesmannen, één te weinig voor een meerderheid in het electoraal college. Hayes won 165 kiesmannen, maar de winnaar van de 19 kiesmannen van Florida, Lousiana en South Carolina waren onzeker door frauduleuze praktijken van beide partijen in deze staten. Eén kiesman uit Oregon werd gediskwalificeerd. De kandidaat die deze 20 kiesmannen zou krijgen, zou president worden. Er werd een verhit debat gevoerd tussen het democratische Huis van Afgevaardigden en de Republikeinse Senaat wie bevoegd was om te beslissen over deze 20 kiesmannen. Hier rolde als compromis tussen de nog zittende President Grant en het Congres een Electorale Commissie uit, die bestond uit vijf leden van het Huis, vijf senatoren en vijf rechters van het hooggerechtshof. De Republikeinse meerderheid van deze commissie wees de 20 kiesmannen aan de Republikein Hayes toe. De Democraten waren woest over de uitslag en dreigden de parlementaire aanvaarding van de uitslag te blokkeren. Uiteindelijk is er tussen de Democraten en de Republikeinen een compromis uitonderhandeld waarbij Hayes zou worden aanvaard als President, maar hij zou dan wel de federale troepen uit de zuidelijke staten terugtrekken en de verkiezing van Democratische besturen van zuidelijke staten, die nog bestuurd werden door de federale overheid sinds de Amerikaanse Burgeroorlog.

In 1888 won de Democratische President Grover Cleveland met meer dan 94.000 stemmen verschil de popular vote van de Republikeinse Senator Benjamin Harrison uit Indiana, maar Harrison won het electoraal college met 233-168 door swingstates New York en thuisstaat Indiana te winnen door verkiezingsfraude.

Electoraal College
Om gekozen te worden tot President van de Verenigde Staten door het electoraal college heb je minimaal 270 kiesmannen nodig. Iedere staat krijgt afhankelijk van het aantal inwoners van de desbetreffende staat een aantal kiesmannen toegekend. De presidentskandidaat die de verkiezing in een staat wint, krijgt alle kiesmannen toebedeeld. Alleen in Maine en Nebreska worden de kiesmannen per district gekozen. Het aantal kiesmannen van een staat is afhankelijk van het aantal senatoren, dat zijn er altijd 2, en het aantal leden van het Huis van Afgevaardigden. Hierdoor heeft een staat minimaal 3 kiesmannen zoals bijvoorbeeld de staat Delaware van Vice President Joe Biden. Californië heeft het meestal aantal kiesmannen met 55. Door dit systeem van kiesmannen toewijzen worden kleine staten enigszins bevoordeeld ten opzichte van grote staten. Kiesmannen worden gekozen op basis van partijloyaliteit door de partijconventie of het partijbestuur, zodat ze ook stemmen voor de kandidaat van de eigen partij conform de verkiezingsuitslag in de eigen staat. In bijna 30 staten zijn wetten aangenomen die kiesmannen verplichten om conform de verkiezingsuitslag in de staat te stemmen. In de Grondwet is hier namelijk niets over geregeld. Er is nog nooit een zaak aangebracht bij het Hooggerechtshof hiervoor omdat een kiesman nog nooit is vervolgd voor het stemmen in strijd met de verkiezingsuitslag in de eigen staat. Dat komt bijna nooit voor. Iedere kiesman brengt in zijn staat zijn stem uit voor de President en de Vice President, waarna de voorzitter van de Senaat de uitslag van het electoraal college bekend maakt.

12e Amendement
De verkiezing van de President en de Vice President is geregeld in het 12e amendement van de Amerikaanse Grondwet, dat is geratificeerd op 9 december 2025 door 13 staten. Voor 1804 kon een kiesman alleen stemmen voor de President, hij kon hiervoor wel twee stemmen uitbrengen. De kandidaat met de meeste stemmen, indien dit een meerderheid van de stemmen betrof, werd gekozen tot president. De nummer 2 zou Vice President worden. Hiervoor was geen meerderheid van de kiesmannen vereist. Hierdoor kon het gebeuren dat in 1796 dat John Adam van de Federalistische Partij President werd en Thomas Jefferson, een concurrent van Adams, van de Democratisch-Republikeinse Partij Vice President doordat de Federalistische kiesmannen hun tweede stem zo verdeeld hadden dat Jefferson op Adams na de meeste stemmen won. In 1800 werden evenveel stemmen uitgebracht op zowel Jefferson als Burr, beide kandidaten van de Democratisch-Republikeinse Partij. Het Huis van Afgevaardigden moest 36 keer stemmen voordat Jefferson een meerderheid van de stemmen achter zich kreeg. Hiervoor was wel politieke koehandel nodig en dat was nou precies wat het electoraal college zou moeten voorkomen.

Om te voorkomen dat de President en de Vice President elkaars concurrenten zijn van verschillende partijen, waardoor de regering verlamd zou kunnen raken en vrees bestond voor een staatsgreep van de Vice President die de President zou opvolgen ingeval van afzetting of overlijden, werd in het 12e amendement bepaald dat de President en de Vice President separaat worden gekozen. Het 12e amendement markeert de opkomst van het verschijnsel politieke partijen, die door de loyaliteit op basis van staten heen ging.

Geen winnaar Electoraal College
Indien het electoraal college geen meerderheid oplevert voor één van de presidentskandidaten en één van de vice-presidentskandidaten, dan kiest het Huis van Afgevaardigden de President - dan wordt er per staat gestemd en iedere afvaardiging per staat heeft 1 stem - en de Senaat de Vice President. In het onwaarschijnlijke scenario dat Romney de swingstates Florida, Ohio, Wisconsin en Nevada wint, komen Obama en Romney beiden uit op 269 kiesmannen. In dat geval is het zeer waarschijnlijk dat het Republikeinse Huis van Afgevaardigden Romney tot President kiest en de Democratische Senaat Biden tot Vice President kiest.

Presidentsverkiezingen van 1824
In de Amerikaanse geschiedenis is het slechts één keer voorgekomen dat het Huis van Afgevaardigden de President heeft gekozen. In 1824 waren er 4 presidentskandidaten: Andrew Jackson, John Quincy Adams (zoon van Founding Father John Adams), William Crawford en Henry Clay. Dit waren allemaal regionale kandidaten van de Democratisch-Republikeinse Partij. Geen van de kandidaten haalden de benodigde 131 kiesmannen. Doordat Henry Clay, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, als vierde was geëindigd mocht hij niet meedoen aan de verkiezing door het Huis van Afgevaardigden. Op grond van het 12e amendement mogen alleen de drie kandidaten met de meeste kiesmannen meedoen. Clay gaf zijn steun aan John Quincy Adams, die vervolgens tot President werd gekozen door het Huis van Afgevaardigden. De beroemde generaal Andrew Jackson, die de meeste stemmen had behaald bij de verkiezingen en in het electoraal college, verloor en beschuldigde Clay van corruptie, toen deze Minister van Buitenlandse Zaken werd in het kabinet van John Quincy Adams.

Founding Fathers
Het electoraal college is een historisch compromis tussen de kleinere rurale staten, voornamelijk uit het Zuiden van de aanvankelijk dertien verenigde staten, en de grote staten, voornamelijk uit het Noorden, maar ook Virginia, die een belangrijke rol vervulde bij de totstandkoming van de Amerikaanse Grondwet op de Constitutionele Conventie van 1787 in Philadelphia. Virginia stelde de verkiezing door het Congres voor. Dit voorstel werd afgewezen omdat verkiezing van de President door het congres een polariserende werking op de verhoudingen in het Congres hebben. Ook was men bang voor politieke ruilhandel en corruptie indien het congres de president zou kiezen. Verkiezing van de president door het congres zou het evenwicht tussen de verschillende machten van de federale overheid verstoren.

James Madison, één van de architecten van de Amerikaanse Grondwet, was voor de directe verkiezing van de president door het volk. De kleinere staten uit het zuiden zagen dit niet zitten. Zij waren bang dat de grote staten uit het Noorden de presidentsverkiezingen zouden domineren. Ook hier speelde, zoals bij zoveel politieke tegenstellingen tussen het noorden en het zuiden in de beginjaren van de onafhankelijke Amerikaanse republiek, de tegenstelling over slavernij tussen noord en zuid een grote rol. De zuidelijke staten waren bang dat de soevereiniteit van de staten zouden worden aangetast door een direct gekozen President. De inwoneraantallen van de noordelijke staten zou de inwoneraantallen van de zuidelijke staten overtreffen, waardoor het gevaar dreigde dat er altijd een noordelijke president zou worden gekozen. Door het electoraal college konden de zuidelijke staten tegenwicht bieden aan de noordelijke staten. Het electoraal college voorkomt ook dat een president wordt gekozen op basis van regio, staat of partij en verplicht presidentskandidaten om brede electorale steun te verwerven voor zijn of haar kandidatuur.

De soevereiniteit van de staten en de weerstand tegen een sterke centrale overheid is één van de belangrijkste pijlers van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd en de Amerikaanse Grondwet. Daarom kent het Amerikaanse parlement twee kamers, het Huis van Afgevaardigden dat de bevolking vertegenwoordigt en de Senaat dat de staten vertegenwoordigt. In de grondwet is de macht van de federale overheid sterk aan banden gelegd ten gunste van de soevereiniteit van de staten. In de beginjaren van de jonge Amerikaanse natie gold dat nog veel sterker. Met het electoraal college hebben de founders en framers opnieuw gezocht naar dat evenwicht tussen de kleine en grote staten. Eigenlijk is het electoraal college het directe gevolg van de slavernij in met name het zuiden van de Verenigde Staten.

Afschaffen electoraal college
In de ruim 200 jaar dat het electoraal college nu bestaat zijn er maar liefst 700 voorstellen geweest om het electoraal college te wijzigen dan wel af te schaffen. Hierover zijn meer grondwettelijke amendementen ingediend dan welk onderwerp dan ook. President Obama behoorde ook tot de tegenstanders van het electoraal college naar aanleiding van de nederlaag van Gore in 2000 tegen Bush. Pikant detail is dat Joe Biden, Vice President onder Obama, als senator voor het electoraal college was. De vraag is of Obama nu nog steeds tegen het electoraal college is. In nationale peilingen staat Obama namelijk achter op Romney, maar in het electoraal college geniet Obama nog steeds een voorsprong. Obama weet ook hier vast wel een draai aan te geven.

Het zou jammer zijn als het electoraal college zou worden afgeschaft. Het electoraal college is onderdeel van de charme van Amerikaanse Presidentsverkiezingen, waarbij er zoveel aandacht is voor allerlei verschillende staten. Zonder het electoraal college zouden we niks weten van Ohio, Wisconsin, Colorado, Iowa en New Hampshire. Daarnaast staat verkiezing van de President door het electoraal college in een lange constitutionele traditie, direct verbonden met de wordingsgeschiedenis van de Amerikaanse natie. Gelukkig is voor afschaffing van het electoraal college een grondwetswijziging nodig, waarvoor een tweederde meerderheid nodig is in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, waarna het geratificeerd moet worden door drievierde van de staten.